Casus: Elektronische uitwisseling van medicatiegegevens tussen apotheker en huisarts

 
Op verzoek van de huisarts aan de apotheker om medicatiegegevens over een patiënt te mogen ontvangen, weigert de apotheker deze gegevens te verstrekken omdat die patiënt geen toestemming (opt-in) heeft gegeven aan de apotheker voor het delen van diens medicatiegegevens via het LSP. De apotheker weigerde ook retourberichten via Edifact aan de huisarts te sturen, omdat de patiënt geen toestemming (opt-in) had gegeven voor de uitwisseling via het LSP. Volgens de apotheker is de toestemming van de patiënt voor elke vorm van uitwisselen van medicatiegegevens noodzakelijk, zowel elektronisch als via fax of telefoon.

Advies

Bovenstaande casus heeft veel vragen opgeroepen. In onderstaande vragen en antwoorden wordt een poging gedaan enige helderheid in deze complexe materie te verschaffen. Er blijkt immers nogal eens verwarring te bestaan over de toestemmingsvereisten voor het elektronisch uitwisselen van medicatiegegevens tussen apothekers en huisartsen. Verwarring die kan worden verklaard uit onduidelijkheid over de begrippen “opt-in”, “opt-out”, “pull-verkeer”, “push-verkeer”, en “LSP”, alsmede de verhouding tussen verschillende wetten, De LHV werkt momenteel aan een praktisch toepasbare handreiking ‘elektronische uitwisseling medicatiegegevens’. Naar verwachting is deze handreiking in het eerste kwartaal van 2016 gereed.

Hieronder volgt eerst een korte uitleg van de diverse hiervoor genoemde begrippen:

Opt-out

= Ja akkoord, tenzij (bezwaar)

Opt-in

= Nee, niet akkoord, mits (toestemming)

Push

Initiatief voor uitwisseling ligt bij verzender (brondossierhouder)

= gericht versturen van gegevens met vaststaande behandelrelatie. Verstrekking van medicatiegegevens door de Apotheker aan de Huisarts(enpost) op initiatief van de Apotheker. Voorbeelden van PUSH-systemen zijn berichtenverkeer via Edifact-postbus (Zorgmail, Secure Mail), beveiligde e-mail (Voltage SecureMail, Medi-Send) en verwijs- of overdrachtsystemen (Zorgdomein, Point)

Pull

Initiatief ligt bij de dossier-raadpleger

= brondossierhouder stelt gegevens beschikbaar voor raadpleging. Het verschil met PUSH is dat bij PULL-verkeer de feitelijke raadpleging van gegevens plaats vindt op initiatief van de ontvanger (de raadpleger)

Reactie op de casus

Uitgangspunt is dat uitwisseling van gegevens met andere partijen dan een ‘rechtstreeks betrokkene’ of een waarnemer alleen mag op grond van een wettelijke verplichting of na toestemming van de patiënt. Dit betekent dat wanneer een patiënt toestemming heeft gegeven via opt-in, elektronische uitwisseling van medicatiegegevens tussen apotheker en huisarts kan plaatsvinden

Verstrekking van medicatiegegevens via het LSP (PULL-verkeer) door de Apotheker aan de Huisarts(enpost) is mogelijk en toegestaan als voldaan is aan het volgende:

  • De opvragende Huisarts of Huisartsenpost is aangesloten op het LSP.
  • De Apotheker is aangesloten op het LSP.
  • De Patiënt heeft aan de Apotheker uitdrukkelijk toestemming gegeven voor het elektronisch beschikbaar stellen van diens medicatiegegevens (opt-in).
  • Bepaalde gegevens waarover de Patiënt met de Apotheker heeft afgesproken dat deze in het LSP worden afgeschermd voor andere zorgverleners, worden niet verstrekt.

Verstrekking van medicatiegegevens via PUSH-verkeer door de Apotheker aan de Huisarts(enpost) is toegestaan zonder uitdrukkelijke toestemming van de Patiënt (opt-in) als voldaan is aan het volgende:

  • De medicatiegegevens worden verstrekt aan de eigen Huisarts van de Patiënt, of aan diens vervanger of waarnemer.
  • De apotheker heeft de Patiënt via openbare informatiekanalen, zoals de website van de apotheek, of via gerichte persoonlijke informatie vooraf geïnformeerd over de mogelijkheid van elektronische verstrekking van medicatiegegevens.
  • De apotheek meldt op de informatiemonitor dat (met of zonder toestemming voor het LSP), de verstrekte medicatie ook op andere wijze elektronisch kan worden verstrekt aan de eigen huisarts (via andere communicatiekanalen dan het LSP), eventueel dat de patiënt gerechtigd is bezwaar te maken hier tegen en dat voor meer informatie wordt verwezen naar de website van de apotheek.
  • De Patiënt heeft geen bezwaar gemaakt tegen de verstrekking/uitwisseling van de gegevens.
  • De Apotheker registreert en effectueert het door de Patiënt gemaakte bezwaar.

In deze casus mag de eigen huisarts dus de gegevens ontvangen (mits de apotheker aan de andere voorwaarden voldoet).